Introduction: Samhannachan recipe is one of those drug formulas to treat cancer patients at Arokhayasala Foundation, Wat Khampramong, Sakon Nakhon. Thus the objective of this study was to investigate cytotoxic activity of the ethanolic and water extracts of Samhannachan recipe and its ingredients. Method: Sulforhodamine B (SRB) assay was used to test for cytotoxic activity of the ethanolic and water extracts of Samhannachan recipe and its ingredients against A549 cell (Lung adenocarcinoma cell). Result: The results revealed that the ethanolic and water extracts at concentration 50 µg/ml of Betula alnoides, Coscinium fenestratum, Andrographis paniculata, and Caesalpinia sappan, and ethanolic extract of Ficus foveolata and Samhannachan recipe could inhibit A549 cell more than 50%. The cytotoxicity of ethanolic and water extracts of Coscinium fenestratum showed strong cytotoxic activity with IC50 = 6.00 ± 1.14 and 7.20 ± 0.95 µg/ml, respectively. The cytotoxicity of ethanolic extract of Betula alnoides, Andrographis paniculata and Caesalpinia sappan showed moderate activity (IC50 > 30 µg/ml) and Samhannachan recipe showed low activity (IC50 > 50 µg/ml). Discussion and Conclusion: The ethanolic and water extracts of Coscinium fenestratum showed high potency activity against lung cancer cell that it can be an active plant ingredient and a marker for analysis of the Samhannachan recipe. Although this remedy showed low effect against lung cancer cell but it may effect on an other cancer cells or show related effect on cancer cells. Thus, it should be further investigated to support the use of this remedy to treat cancer patients. บทคัดย่อบทนำ: ตำรับยาสมานฉันท์เป็นตำรับยาที่มีการนำมาใช้ในการรักษาผู้ป่วยมะเร็ง ในอโรคยศาล วัดคำประมง จังหวัดสกลนคร ดังนั้นในการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาฤทธิ์ความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็งปอด ของสารสกัดชั้นเอทานอลและชั้นน้ำของตำรับยาสมานฉันท์และสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบของตำรับ วิธีการศึกษา: ทดสอบฤทธิ์ความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็งปอดชนิด A549 (Lung adenocarcinoma cell) ของสารสกัดชั้นน้ำและชั้นเอทานอลของตำรับยาสมานฉันท์และสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบของตำรับ ด้วยวิธี Sulforhodamine B (SRB)ผลการศึกษา: สมุนไพรที่มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งปอดได้มากกว่าร้อยละ ๕๐ ที่ความเข้มข้น ๕๐ ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร ได้แก่ สารสกัดชั้นน้ำและชั้นเอทานอลของกำลังเสือโคร่ง แห้ม ฟ้าทะลายโจร และฝางแดง และสารสกัดชั้นเอทานอลของม้ากระทืบโรง และตำรับยาสมานฉันท์ พบว่าสารสกัดชั้นน้ำและสารสกัดชั้นเอทานอลของแห้มมีฤทธิ์ดีที่สุดในการต้านเซลล์มะเร็งปอดชนิด A549 มีค่า IC50 เท่ากับ ๖.๐๐ ± ๑.๑๔ และ ๗.๒๐ ± ๐.๙๕ ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร ตามลำดับ สารสกัดที่มีฤทธิ์ปานกลาง คือ สารสกัดชั้นเอทานอลของกำลังเสือโคร่ง ฟ้าทะลายโจร และฝางแดง (IC50 มากกว่า ๓๐ ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร) ส่วนสารสกัดชั้นเอทานอลของตำรับยาสมานฉันท์มีฤทธิ์น้อย (IC50 มากกว่า ๕๐ ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร)วิจารณ์ และสรุปผลการศึกษา: สารสกัดชั้นน้ำและชั้นเอทานอลของแห้มมีฤทธิ์ดีที่สุดในการต้านเซลล์มะเร็งปอดชนิด A549 ดังนั้นจึงเป็นพืชที่ควรแยกสารสำคัญ ที่ออกฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็งปอด และเป็น marker ในการวิเคราะห์ตำรับยาสมานฉันท์ ส่วนโดยภาพรวมของตำรับยาสมานฉันท์ซึ่งมีฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งปอดน้อยแต่อาจมีฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งชนิดอื่นหรืออาจมีฤทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งซึ่งควรนำมาวิจัยต่อไป เพื่อสนับสนุนการใช้ยาสมานฉันท์นี้กับผู้ป่วยมะเร็ง
Thongdeeying et al. (Sun,) studied this question.