18–65 Yaşli Şəkərli Diabet Pasiyentlərində Psixi Pozuntularin Müqayisəli Tədqiqi

Tədqiqatın əsas məqsədi şəkərli diabetlə (ŞD) yaşayan yetkin pasiyentlərdə depressiyanın yayılma tezliyini, klinik xüsusiyyətlərini və onun həyat keyfiyyəti, funksional fəaliyyət və emosional distress göstəriciləri ilə qarşılıqlı əlaqəsini müəyyənləşdirməkdən ibarət olmuşdur. Tədqiqat 18–65 yaş arası 186 diabetli xəstə arasında aparılmışdır. Klinik-psixiyatrik qiymətləndirmə ICD-10 və DSM-5 kriteriyalarına əsaslanaraq aparılmış, eyni zamanda aşağıdakı standartlaşdırılmış psixometrik alətlərdən istifadə edilmişdir: PHQ-9 (depressiya dərəcəsi), Diabetes Distress Scale – DDS (diabetlə bağlı emosional gərginlik), Diabetes Quality of Life – DQOL (diabetlə əlaqəli həyat keyfiyyəti) və WHO Disability Assessment Schedule – WHODAS 2.0 (funksional əlillik dərəcəsi). Məlumatların statistik analizi korrelyasiya və çoxsaylı reqressiya modelləri ilə aparılmışdır. İştirakçıların 29,6 %-də klinik əhəmiyyətli depressiya (PHQ-9 ≥ 10), 42,4 %-də isə orta və yüksək səviyyəli diabet distresi (DDS ≥ 2,0) aşkar edilmişdir. Depressiya dərəcəsi DQOL ilə mənfi (r = –0,58; p < 0,001), DDS (r = 0,61; p < 0,001), WHODAS (r = 0,53; p < 0,001) və HbA1c (r = 0,42; p < 0,001) ilə müsbət korrelyasiya göstərmişdir. Depressiya və diabet distresi artdıqca həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşmüş, funksional məhdudiyyətlər isə artmışdır. Tədqiqat göstərmişdir ki, şəkərli diabet xəstələrində depressiya və diabetlə bağlı emosional distress xəstəliyin gedişatına, qanda şəkərin tənzimlənməsinə və psixososial rifaha mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən PHQ-9 və DDS kimi psixometrik alətlərin mütəmadi skrininq məqsədilə diabetik pasiyentlərin klinik idarəçiliyinə daxil edilməsi vacibdir. Diabetin yalnız bioloji deyil, həm də psixososial aspektlərindən ibarət kompleks yanaşma xəstələrin ümumi sağlamlıq və həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsində mühüm rol oynaya bilər.