Meşk bağlamında Kemal Batanay’ın silsilesinde yer alan bestecilerin ayinlerinin form ve usul yönünden incelenmesini ve bir standart ortaya koymayı amaçlayan bu çalışma doküman analizi yöntemi kullanılan nitel bir araştırmadır. Araştırmaya veri elde etmek için öncelikle Kemal Batanay’ın meşk silsilesinde yer alan besteciler belirlenmiştir. Bu bestecilerin Mevlevî ayinleri tasnif edilmiş ve alfabetik olarak makam adına göre sıralanmıştır. Her bestecinin alfabetik olarak en başta yer alan ayini veri elde etmek için seçilmiştir. Belirlenen eserler Abdülbâkî Nâsır Dede’nin (t.y.) Acembuselik Mevlevî Ayini, Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin (t.y.) Bestenigâr Mevlevî Ayini, Zekâî Dede Efendi’nin (t.y.). Isfahan Mevlevî Ayini, Zekâîzâde Ahmed Irsoy’un (t.y.) Bayatibuselik Mevlevî Ayini ve Kemal Batanay’ın (t.y.) Nikriz Mevlevî Ayini’dir. Bu ayinler selamları dikkate alınarak form ve usul yönünden incelenmiştir. Yapılan analizlere göre silsiledeki bestecilerin Mevlevî ayinlerinin birinci selamları ortalaması 32 bölümdür. Selamlarda %80 oranında devr-i revan (14/8) usulünün kullanıldığı ve usul için ortalama 78,2 ölçü kullanıldığı tespit edilmiştir. Güfte bölümü için %54,39, terennüm bölümü için %40,66 saz bölümü için ise %4,95 ortalama pay ayrıldığı tespit edilmiştir. Birinci selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 565,80’dir. Mevlevî ayinlerinin ikinci selamları ortalama 16,2 bölümdür. Selamlarda %100 oranında ağır evfer (9/4) usulünün kullanıldığı ve usul için ortalama 36,72 ölçü kullanıldığı tespit edilmiştir. Güfte bölümü için %54,39, terennüm bölümü için %4,73 ve saz bölümü için ise %33,07 pay ayrıldığı tespit edilmiştir. İkinci selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 330,40’tır. Mevlevî ayinlerinin üçüncü selamları ortalama 48,8 bölümdür. Frenkçin ve devr-i kebir usulleri üçüncü selamların girişinde farklı besteciler tarafından kullanılmıştır. Üçüncü selamlar ortalama 162,9 ölçüden oluşmuştur. Güfte bölümü için %63,72, terennüm bölümü için %10,87 ve saz bölümü için ortalama %25,41 pay ayrıldığı tespit edilmiştir. Üçüncü selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 614,20’dir. Mevlevî ayinlerinin dördüncü selamları ortalama 11,2 bölümdür. Selamlarda %100 oranında ağır evfer (9/4) usulünün kullanıldığı ve usul için ortalama 17,91 ölçü kullanıldığı tespit edilmiştir. Güfte bölümü için %87,36, terennüm bölümü için %10,15 ve saz bölümü için ortalama %2,49 pay ayrıldığı tespit edilmiştir. Dördüncü selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 161,20’dir. İncelenen ayinlerin selamlarında form ve usul kullanımı dikkate alındığında meşk silsilesini oluşturan besteciler ayin besteleme yönünden birbirlerinden etkilenmemiştir. Ayrıca Mevlevî ayinlerinde bazı parametreler dışında bir standarda da rastlanmamıştır.
Abidin Özpek (Mon,) studied this question.