Geleneksel Türk temaşa sanatında önemli bir yer edinen orta oyunu, Orta Asya’dan Anadolu’ya yayılan ve genişleyen Türk kültürünün en önemli unsurlarından biridir. Türk eğlence hayatının vazgeçilmez unsurları olan meddah, karagöz sanatlarından pek çok özelliği bünyesine alan orta oyunu, 19. yüzyıldan itibaren kesin şeklini almıştır. Orta oyunu geleneğinin adı bilinen önemli temsilcilerinden biri Hamdi Efendidir. Halk arasında “Eyüplü Hamdi”, “Komik Hamdi”, orta oyununda daha çok kavuklu rolü oynadığı için “Kavuklu Hamdi” gibi lakaplarla tanınan Hamdi Efendi, 1841 yılında Eyüp’te doğmuştur. Herhangi bir eğitimi olmamasına rağmen, sahip olduğu doğal yetenekleri sayesinde önce mahalle aralarında daha sonra da meydanlarda orta oyununa çıkarak kısa süre tanınır duruma gelmiştir. Güllü Agop’un imtiyazına karşı mücadele etmek amacıyla başlatılan tuluat tiyatrosuna öncülük eden Hamdi Efendi, gerek yöneticisi olduğu Zuhuri Kolu ile gerekse Hayalhane-i Osmani Kumpanyası ile tuluat tiyatrosunun gelişmesine önemli katkılar yapmıştır. Kumpanyada görev alan Pişekâr Küçük İsmail Efendi, Agah Efendi ve Büyük İsmail Efendi ile birlikte tuluat tiyatrosunun ortaya çıkmasına öncülük etmişlerdir. Hamdi Efendi, 1910 yılında Eyüp’te maddi sıkıntı içinde vefat etmiş, cenazesi Eyüp’teki Gümüşsuyu Mezarlığına defnedilmiştir. Yakın dönem geleneksel Türk tiyatrosunun önemli bir sanatçısı olan Hamdi Efendinin hayatı hakkında, Nurullah Tilgen tarafından kaleme alınan “Ortaoyunu Üstadı Kavuklu Hamdi” adlı kitap dışında müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızın amacı Hamdi Efendinin hayatı, sahneye çıkışı, orta oyunu ve tuluat tiyatrosundaki hizmetleri, kurduğu kumpanyalar, oynadığı oyunlar, oyunculuğu ve kişilik özellikleri hakkında bilgi vermektir. Başta döneme ait temel başvuru kaynakları olmak üzere, arşiv belgeleri, gazete, dergi ve hatıralardan yola çıkarak, geleneksel Türk tiyatrosuna damgasını vuran ve sahnedeki performansı ile birlerce kişinin gönlüne taht kuran Hamdi Efendinin, Türk tiyatro tarihi içerisindeki yeri ve önemi ortaya koyularak, bu alanda yapılacak çalışmalara katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
Mehmet Karayaman (Fri,) studied this question.