هدف: سواحل علاوه بر تنوع زیستی بالا، ظرفیتهای گستردهای برای فعالیتهای اقتصادی از جمله شیلات، گردشگری، انرژیهای تجدیدپذیر و حملونقل دریایی دارند. پرورش ماهی بهعنوان یکی از فعالیتهای اقتصادی مهم در مناطق ساحلی، نقشی کلیدی در تأمین امنیت غذایی، ایجاد اشتغال و توسعه پایدار ایفا میکند. جزیره قشم به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، دسترسی به منابع غنی دریایی و شرایط مناسب اقلیمی، ظرفیت بالایی برای توسعه این صنعت دارد. با این حال، بهرهبرداری نادرست و فقدان برنامهریزی جامع میتواند منجر به تهدیدهایی همچون تخریب زیستبومهای دریایی، کاهش تنوع زیستی و پیامدهای منفی اجتماعی شود. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای صنعت پرورش ماهی در جزیره قشم با رویکرد تحلیل راهبردی و بهرهگیری از ابزارهایی نظیر ماتریس Swot میباشد.روش: در ابتدا کسب و کارهای پرورش ماهی در منطقه مورد مطالعه شناسایی شدند و سپس از جامعه آماری (بهرهبرداران محلی) جهت تولید دادههای مورد نیاز، نمونهگیری هدفمند صورت پذیرفت. جامعه آماری تحقیق حاضر شامل فعالان و کارشناسان حوزه کسبوکارهای ساحلی و پرورش ماهی در جزیره قشم بود که حدوداً 84 واحد تولیدی را شامل میشود. با توجه به محدودیتهای دسترسی و حجم جمعیت هدف، نمونهگیری به روش نمونهگیری هدفمند (غیرتصادفی) انجام شد تا افراد دارای تجربه و آگاهی مرتبط با موضوع تحقیق (افرادی که بیش از 5 سال سابقه فعالیت مرتبط را در این زمینه داشتهاند)، انتخاب شوند. در نهایت، تعداد 23 پرسشنامه معتبر تکمیل و برای تحلیل دادهها مورد استفاده قرار گرفت. این نمونهگیری به پژوهش امکان داد تا با دقت و تمرکز بر گروه هدف، تحلیل راهبردی مؤثری ارائه دهد.روایی پرسشنامه با استفاده از نظر خبرگان حوزه شیلات و پرورش آبزیان تأیید شد و تضمین گردید که سوالات بهخوبی مفاهیم مرتبط با تحلیل Swot را پوشش میدهند. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد که مقدار آن 89% بوده و نشاندهنده ثبات و هماهنگی مناسب سوالات میباشد. در ادامه با استفاده از ماتریس عوامل داخلی و خارجی، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای کسب و کار پرورش ماهی در جزیره قشم استخراج و از طریق ماتریس Swot مورد تحلیل قرار گرفت و راهبردهای نهایی با استفاده از رهیافت QSPM اولویتبندی گردیدند.یافتهها: بر اساس نتایج بدست آمده - گسترش فروش ماهی ارگانیک و محصولات متنوع (So1) و پرورش ماهی ارگانیک با فناوری نوین (So1)، بعنوان اولویت اول، مدیریت زیستمحیطی و پایش کیفیت آب (Wo1) و برندسازی و فروش آنلاین محصولات (So2) بعنوان اولویت دوم، بهبود زیرساخت حملونقل و نگهداری (St2)، بعنوان اولویت سوم، آموزش فنی و جذب نیروی ماهر (St1) و کاهش هزینه با تجهیزات پیشرفته (Wt1) و حمایت دولتی و اصلاح قوانین صادرات (Wt2) بعنوان اولویت چهارم و در نهایت همکاری برای تطابق با تغییرات اقلیمی (Wo2) بعنوان اولویت پنجم شناخته شدند.نتیجه: پرورش ماهی در جزیره قشم بهعنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و اشتغالزایی در مناطق ساحلی کشور، نقشی کلیدی در توسعه پایدار این منطقه ایفا میکند. بررسیها نشان میدهد که موقعیت جغرافیایی ممتاز، منابع طبیعی غنی و حمایتهای نهادی، فرصتهای ارزشمندی برای رشد و گسترش این صنعت فراهم کردهاند. در مقابل، چالشهایی مانند کمبود فناوریهای نوین، ضعف زیرساختی، فشارهای محیطی و تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی میتوانند تداوم و پایداری آن را با مخاطره مواجه کنند. بر این اساس، توسعه آینده صنعت پرورش ماهی در قشم نیازمند راهبردهایی جامع و پایدار است. به طور کلی، نتایج این مطالعه تأکید میکند که تنها با اتخاذ رویکرد راهبردی و آیندهنگرانه میتوان از ظرفیتهای موجود به شکلی کارآمد بهرهبرداری کرد و همزمان منافع اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی را برای نسلهای حاضر و آینده تضمین نمود. این امر نهتنها به ارتقاء جایگاه قشم در صنعت آبزیپروری کمک میکند، بلکه میتواند الگویی برای توسعه پایدار کسبوکارهای ساحلی در سایر مناطق کشور نیز فراهم سازد.
جعفری et al. (Fri,) studied this question.