Kestane mikroçoğaltımında farklı besi ortamlarının eksplant beslenmesine etkisi

Kestane (Castanea spp.) üretiminde karşılaşılan biyotik ve abiyotik stresler, özellikle kestane gal arısı (Dryocosmus kuriphilus) ve kestane kanseri gibi sorunlar, dayanıklı çeşitlerin hızlı çoğaltımını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmada tescilli ve gal arısına dayanıklı ‘Akyüz’ çeşidinin in vitro koşullarda farklı besi ortamlarına verdiği beslenme yanıtları değerlendirilmiştir. Eksplant materyali radisil aşısı ile çoğaltılmış ana bitkilerden elde edilen nodal segmentlerden hazırlanmış, kültürler MS, WPM, GD ve DKW bazal ortamlarında yetiştirilmiştir. Yaprak ve gövde aksı dokuları ayrılarak makro (N, P, Ca, Mg) ve mikro element (Fe, Mn, Zn, Cu) içerikleri analiz edilmiştir. Veriler, yaprakta MS’in en yüksek N’i (%3.25), GD’nin en yüksek P’yi (2824 mg/kg) sağladığını; gövdede ise WPM’nin Ca (1886.9 mg/kg), Mg (2577.9 mg/kg), P (5718 mg/kg) ve tüm mikro elementlerde en yüksek birikimi göstererek ortamlar arasında açık şekilde üstün olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, yaprak dokusunda MS ortamının daha yüksek N ve Mn birikimine yol açtığını, DKW ortamında Fe’nin öne çıktığını ve Zn–Cu antagonizmasının belirginleştiğini göstermiştir. Gövde dokusunda ise WPM ortamı özellikle Ca, Mg ve P ile birlikte Mn, Zn, Cu ve Fe birikimini artırmış; düşük toplam tuz konsantrasyonu ve dengeli iyonik yapısıyla besin taşınımını kolaylaştırdığı anlaşılmıştır. PCA analizi de WPM ortamının Ca–Mg–P vektörleriyle, MS ortamının ise N–Mn ile ilişkilendiğini doğrulamıştır. Bu bulgular, besi ortamı kompozisyonunun eksplant dokularında mineral dağılımını belirgin biçimde yönlendirdiğini göstermektedir. WPM ortamı özellikle gövde dokusunda dengeli beslenmeyi desteklemesiyle öne çıkarken, MS ortamı yaprakta azot metabolizmasını teşvik etmiştir. Çalışma, kestane mikroçoğaltımında ortam seçiminin besin elementleri açısından kritik olduğunu ortaya koymakta ve dokuya özgü mineral dağılımının değerlendirilmesinin ileride yapılacak optimizasyon çalışmalarına ışık tutabileceğini göstermektedir.