İbnu’l-Arabî’nin Tercumânu’l-eşvâk’ı: Tecellî İfadesi Olarak Şiir ve Şerh

Bu makale İbnü’l-Arabî’nin eserleri arasında günümüze ulaşan nüshaları ve akademik çalışmalarda edindiği yer bakımından öne çıkan eserleri Tercümânü’l-eşvâk ve şerhi Zehâirü’l-alâk’ı yazım süreci, üslûbu, muhatapları ve şiir-şerh ilişkisi üzerinden ele almaktadır. Çalışmada Türkiye kütüphanelerinde bulunan bir kısmı otograf ya da holograf nüshalardan istinsah edilmiş yazmalar incelenmiş, modern literatürdeki tartışmalar özellikle İbnü’l-Arabî’nin mukaddime ve hatimelerdeki ifadeleri ile karşılaştırılarak yeniden değerlendirilmiştir. Makalede ilk olarak metinlerin yazım tarihi ve Zehâir’in Tercümân’ın yeniden yazımı olabileceği görüşünü farklı perspektiflerden ele alan Nicholson ve Beneito’nun görüşleri incelenmiş, otograf nüshalardan istinsah edilen nüshalardaki bulguların bu görüşlerle örtüşmeyen yönleri ortaya konmuştur. İkinci olarak eser ve şerhinin hangi bağlamda kaleme alındığı ve kimleri muhatap aldığı, mukaddime ve hatimelerdeki ifadeler üzerinden tartışılmış, eserin Nizâm merkezli bir aşk anlatısı üzerine kurulduğu ve şerhin bu bağlamdaki eleştiriler üzerine kaleme alındığı iddialarının otograf nüshalardan istinsah edilen nüshalardaki bulgularla çeliştiği gösterilmiştir. Son olarak literatürde Tercümân ve Zehâir üzerine yapılan çalışmalarda öne çıkan anlam-sûret ilişkisi İbnü’l-Arabî’nin konuya ilişkin görüşleri çerçevesinde ele alınmış ve ilâhî tecellînin ifade biçiminin İbnü’l-Arabî’de özelleştiği bir alan olarak Tercümân’ın örnekliği tartışılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, literatürde Tercümân ve Zehâir’e ilişkin temel kabullerin önemli bir kısmını yazma nüshalar üzerinden yeniden değerlendirmiş, metinlerin yazım sebebi, muhatapları ve yazım biçiminin kendi içinde ve İbnü’l-Arabî’nin üslup ve yaklaşımındaki temel eksenlerden biri olan çift yönlü ifade biçimiyle uyumlu bir bütün oluşturduğunu ortaya koymuştur.