هدف: پرورش ویژگیهای شناختی و شخصیتی مرتبط با کارآفرینی، به تدریج موجب بهبود نگرش و رفتار کارآفرینانه در دانشآموزان میشود. تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی از جمله ویژگیهای شناختی و شخصیتی هستند که در گرایش به رفتار کارآفرینانه نقش دارند. از این رو پژوهش حاضر با هدف مطالعه اثربخشی تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانشآموزان دوره دوم متوسطه انجام شد.روش: روش پژوهش نیمهآزمایشی و طرح پیشآزمون، پسآزمون و یک پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری دانشآموزان دختر پایه دوازدهم در سال 1403 در منطقه یک شهر تهران بودند. به روش نمونهگیری هدفمند، 40 شرکتکننده واجد ملاکهای وارد به پژوهش انتخاب و در گروههای 20 نفره آزمایش (تحت مداخله تصویرسازی ذهنی) و گواه جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش، پرسشنامههای تحمل ابهام مک لین (2009)، شکفتگی دینر و بیسوازدینر (2008) و نگرش کارآفرینی رابینسون و همکاران (1991) بودند که در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری روی شرکتکنندگان در هر دو گروه اجرا شدند. بعد از مرحله پیشآزمون، مداخلات تصویرسازی ذهنی اوشا و موران (2019) با در نظر گرفتن ملاحظات اخلاق پژوهش در 12جلسه گروهی 90 دقیقهای برای شرکتکنندگان در گروه آزمایش اجرا شد و دادهها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر مختلط و نرمافزار SPSS ویرایش 23 تحلیل شدند. یافتهها: نتایج نشان داد که مداخلات مبتنی بر تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانشآموزان دوره دوم متوسطه تاثیر داشته و اثر تعامل مراحل و مداخله در افزایش تحمل ابهام 59 درصد، شکفتگی 54 درصد و نگرش کارآفرینی 62 درصد است (01/0p<). همچنین نتایج آزمون تعقیبی بنفرونی تاثیر مداخلات تصویرسازی ذهنی را در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی در گروه آزمایش و ماندگاری این تاثیر را در مرحله پیگیری تایید کرد (01/0p<).نتیجه: نتایج شواهدی را نشان میدهد که بکارگیری تصویرسازی ذهنی میتواند تحمل ابهام دانشآموزان دوره دوم متوسطه را افزایش دهد و این تغییرات طی دو ماه بعد هم ماندگار بود. در مداخلات تصویرسازی ذهنی، شرکتکنندگان افکار و رفتارهای قابل پذیرش و جدیدی را میسازند که اضطرابها و نگرانیهای آنان را کاهش میدهد. شرکتکنندگان میآموزند که در رویارویی با موقعیتهای مبهم، وضعیت را تهدیدآمیز تصور نکنند و آنها را به عنوان بخشی از زندگی خود بپذیرند و به جای تلاش برای حذف عدم قطعیت، ابهام را به روش مناسبی بپذیرند و در برخورد با مسایل پیچیده راهحل چدید پیدا کنند و در تقسیر رویدادها از سبک فکری منعطف و مناسب استفاده کنند. با افزایش تحمل ابهام، شرکتکنندگان در یادگیریهای جدید، انعطافپذیری شناختی بیشتری پیدا میکنند و خلاقانهتر با مسایل مبهم برخورد میکنند. این تغییر مهم نه تنها موجب افزایش روابط بین فردی افراد میشود بلکه بواسطه کاهش استرسها و افکار خودآیند منفی، انعطافپذیری و تحمل ابهام آنان را افزایش میدهد. همچنین نتایج حاکی از آن بود که مداخلات مبتنی بر تصویرسازی ذهنی در افزایش شکفتگی دانشآموزان دوره دوم متوسطه تاثیر داشته و این تغییرات طی یک ماه بعد هم ماندگار بود. از آن جایی که شکفتگی تحصیلی، زندگی توام با خوشبینی، رشد، زایندگی، انعطافپذیری و بهزیستی تحصیلی است در شرایط به دور از نگرانی و تعارض درونی پرورش مییابد. فنون تصویرسازی ذهنی مانند فنون چرخش ذهنی، غربالگری ذهنی، آرمیدگی عضلانی و بازپردازش شناختی به شرکتکنندگان کمک کرد که نه تنها به یک موضوع، تصویر و افکار خاص بیندیشند، بلکه با جایگزین کردن افکار و تصاویر ذهنی مثبت بجای افکار و تصاویر ذهنی منفی بتوانند نگرانیها و تعارضات درونی خود را کاهش دهند و شرایط را برای پرورش قابلیتها و شکفتگی فراهم سازند. افزون بر این نتایج حاکی از آن بود که مداخلات مبتنی بر تصویرسازی ذهنی در افزایش نگرش کارآفرینی دانشآموزان دوره دوم متوسطه تاثیر داشته و این تغییرات طی یک ماه بعد هم ماندگار بود. مداخلات تصویرسازی ذهنی با تاثیرگذاری روی هیجانهای افراد در فرآیند تصمیمگیری در موقعیتهای پرخطر، موجب تقویت نگرش کارآفرینی میشود. در برنامه تصویرسازی ذهنی، مداخلاتی مانند بازسازی افکار و تصاویر ناکارآمد به شرکتکنندگان کمک کرد که بتوانند افکار مثبت را در خود پرورش دهند، تصاویر کارآمدی را برای آینده شغلی خود خلق کنند، آمادگی بیشتر برای خطرپذیری در کسب و کار بدست آورند و نگرش کارآمد و سازندهای را در کارآفرینی دنبال کنند. بنابراین با توجه به کارآمدی مداخلات تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانشآموزان دوره دوم متوسطه، به مربیان آموزش کارآفرینی پیشنهاد میشود از این برنامه استفاده کنند.
جعفری et al. (2026) studied this question.