Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları

Bu çalışma, Türkiye’de kamu kurumlarınca yayımlanan yapay zekâ (YZ) etik ilkeleri ve politika belgelerini, kapsayıcılık ilkesi çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kavramsal olarak çalışma, YZ etiği literatüründe son yıllarda giderek öne çıkan postkolonyal kuramsal yaklaşımdan beslenmekte ve teknolojik etik çerçeveleri yalnızca teknik düzenlemeler değil, aynı zamanda toplumsal, politik ve kültürel güç ilişkilerinin taşıyıcısı olarak ele almaktadır. Nitel içerik analizi yöntemiyle yürütülen araştırmada, YZ etiği söyleminin Türkiye örneklemi bağlamında yerel politika belgelerine nasıl yansıdığı kamu kurumlarınca yayımlanmış beş belge analiz edilerek araştırılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgular, çalışmada “sessizlik ve temsil eksiklikleri”, “ulusalcılık ve etik söylemin millîleştirilmesi” ve “etik söylemin araçsallaştırılması” olmak üzere üç ana tema altında toplanmıştır. Bulgular, belgelerde “çeşitlilik, hakkaniyet ve kapsayıcılık” ilkelerinin çoğunlukla normatif ve sembolik düzeyde yer aldığını; ancak somut uygulama mekanizmalarının büyük ölçüde eksik bırakıldığını ortaya koymaktadır. Bu durum, Türkiye’de YZ etiği söyleminin toplumsal eşitlik bağlamında, ülkenin politik iklimi ile paralel olarak, henüz kurumsal bir yapıya kavuşmadığını göstermektedir.